Jeszcze w latach 70. ubiegłego wieku, robotników remontujących willę pod numerem 15 przy ulicy Bytomskiej, nagabywano o skarb ukryty tu jakoby przed laty, przez pierwszego właściciela – Benno Cohna. Miał on uciec przed Niemcami do Argentyny ukrywając tutaj cześć swego majątku. Skarbu oczywiście nikt nie znalazł, ale zadziwiające, w jaki sposób i jak długo utrzymała się pamięć o majętnym właścicielu.

Benno Cohn właściciel willi oraz legendarnego skarbu pochodził prawdopodobnie z rodu Benjamina Cohna, pierwszego Żyda, który osiedlił się w Tarnowskich Górach w 1808 roku. Tak jak jego przodkowie, Benno związany był z górnictwem. W 1900 roku założył rodzinną spółkę – Benno Cohn & Co. Bergwerks-Produkte.

Należały do niej kopalnia rud żelaza, kamieniołom i piaskownia w Bobrownikach Śląskich. Jego prestiż i pozycję w tarnogórskiej gminie żydowskiej odzwierciedlały wybory do jej władz. Najpierw do Kolegium Reprezentantów, a później do Zarządu gminy.
W  1905 roku zniesiono w Tarnowskich Górach myto i zbędne stały się rogatki miejskie. Wówczas to, Cohn został właścicielem części działki leżącej obok południowej rogatki u zbiegu dzisiejszych ulic: Legionów i Bytomskiej. Na niej – na krańcach ówczesnego miasta – postanowił wybudować dla siebie dom.
Wykonanie projektu powierzył Kurtowi Eitnerowi, architektowi z Chorzowa znanemu miedzy innymi z przebudowy kamienicy przy ulicy Wolności 7 w Chorzowie.

[Chorzów, ul. Wolności 7, proj.: H. Gombietz i K. Eitner, 1907 r.]

W lipcu 1909 roku Eitner przedstawił rysunki i obliczenia statyczne willi, a 23. tegoż miesiąca dokumenty te zatwierdził budowniczy miejski – Dölling. Realizację budowlaną powierzono miejscowemu mistrzowi murarskiemu Carlowi Stefke. Powstały w listopadzie 1909 roku projekt ogrodzenia pozwala przypuszczać, że budynek był już w tym czasie gotowy w stanie surowym.

Jednopiętrowy budynek o skomplikowanej, nieregularnej bryle wygląda – z każdej strony –  inaczej. Szczególnie interesujące są elewacje: wschodnia (od ulicy Bytomskiej)  oraz zachodnia (od strony ogrodu) z  klatką schodową w formie pseudobaszty. Architektonicznej urody dodaje całości wieńczący ją, wielospadowy, łamany dach z lukarnami. Malowniczo rozczłonkowana bryła willi pozbawiona jest ozdób. Okna są prostokątne, bez obramień. To odróżnia ją od budowli wzniesionych kilka lat wcześniej w charakteryzującym się bogatym zdobnictwem stylu-secesji.

Cohn nie wyjechał jednak do Argentyny. Na żydowskim cmentarzu zachowała się do dziś macewa z napisem po hebrajsku i niemiecku, że „Benno Cohn zmarł 5 siwan 5689 w 65 roku życia”

-  to znaczy że urodził się w 1864/5 roku, a zmarł 13 czerwca 1929 roku, na 4 lata przed dojściem Hitlera do władzy.

Od spadkobierców Benno Cohna posiadłość w 1935 roku kupiła Olga Matuszkowa – żona znanego doktora Józefa Matuszka. Małżonkowie dobudowali do niej od strony ogrodu przedsionek zaprojektowany przez tarnogórskiego mistrza budowlanego Jana Kindlera. Obecnie w willi, która w bieżącym roku została wzorowo odnowiona, mieści się Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej.

[M.Wojcik]